Minder vertraging in de spits? Alleen door verandering van gedrag

Gewoontegedrag verandert niet snel. Dat gebeurt meestal pas als er een aanleiding voor is. Bijvoorbeeld als een brug lange tijd dicht gaat vanwege werkzaamheden. Welke keuzes maken automobilisten dan? En hoe krijg je ze zover?

De mens is niet zo gemakkelijk te vormen. Zeker in een wereld waarin hij alles panklaar krijgt aangereikt dankzij technologie als Google, Wikipedia, smartphones, zelfrijdende auto’s en fietssnelwegen. Ingesleten gewoontes doorbreken en nieuwe mogelijkheden kiezen is dan niet vanzelfsprekend. “Ook mobiliteitsgedrag is vaak herhaald gedrag”, stelt professor Hans Hoeken van de Universiteit Utrecht. “En daarmee gewoontegedrag. Ingesleten gewoontes worden pas heroverwogen als er relevante veranderingen optreden.”

Geld, gemak, genieten, geluk en geloof
Vijf G’s spelen een rol bij het veranderen van een gewoonte: geld, gemak, genieten, geluk en geloof. Pas als er iets verandert in de situatie waarin gedrag wordt uitgevoerd – bijvoorbeeld woon-werkverkeer – gaan mensen dat gedrag heroverwegen. Wie met de auto naar het werk gaat, zal dit pas heroverwegen als de benzineprijzen stijgen (geld), er een nieuw station in de buurt wordt geopend (gemak), of het mooi fietsweer is (genieten). Een voorbeeld uit de regio Stedendriehoek: momenteel vinden wegwerkzaamheden plaats aan de Wilhelminabrug. Voor automobilisten wordt het aantrekkelijker om op een andere manier te reizen als ze zeker weten dat ze daarmee eerder en dus gemakkelijker op de plaats van bestemming komen.
Wie mobiliteitsgedrag wil beïnvloeden, moet volgens Hoeken ook vooral niet proberen om gewoontegedrag af te leren. “Kansrijker is het aanleren van nieuw gewoontegedrag. De kans is dan groter dat de doelgroep dat doet vanuit een positieve intentie. Maar dan nog gaapt er een wijde kloof tussen intentie en gedrag. Eerder onderzoek naar gedragsverandering in het algemeen toonde al eens aan dat in slechts 53% van de gevallen goede intenties worden omgezet in nieuw gedrag. De rest? Die heeft wel een positieve intentie, maar doet er niks mee. Of haakt af voordat het nieuwe gedrag een feit is.”

Positieve intentie
Willen we woon-werkverkeer in de regio beter spreiden en zo het verkeer in de spits terugdringen, dan vraagt dat om anders werken en reizen. Dat is precies waar Slim Reizen Stedendriehoek aan werkt. Hoe? Een reiziger moet informatie hebben over de keuzes die hij kan maken. Hij moet die informatie kunnen relateren aan eigen motivatie. Vaak is het goed om nieuw gedrag eerst voorzichtig te ervaren. Dus eerst eens een keer thuiswerken en dan op reis. Of eerst een paar dagen met een (e-)fiets naar het werk – daarom laat Slim Reizen Stedendriehoek 100 mensen 2 weken een e-bike uitproberen als de Wilhelminabrug afgesloten is voor autoverkeer. Op zo’n manier wordt het gewoontegedrag ‘vernieuwd’. Belangrijk is om de voordelen bevestigd te krijgen. Bijvoorbeeld in een app die een pluim geeft of in een community die de motivatie bevestigt.
Bedrijven die vooroplopen maken hier gebruik van. De Belastingdienst doet dat volgens productmanager mobiliteit Henk Schmidt met vooruitstrevende maatregelen. “Binnen ons vervoersbeleid streven we naar vermijden, verminderen, verleiden en vergroenen. Hierbij horen verschillende maatregelen, zoals thuiswerken en videoconferencing. Maar ook het uurtje thuiswerken om de spits te mijden. Om de forensen te verleiden tot andere reiskeuzes, krijgen zij een gratis mobiliteitskaart en een hoge fietsvergoeding aangeboden. Een gloednieuwe app moet forensen voortaan helpen bij het maken van andere reiskeuzes. De app berekent namelijk de besparingen in harde euro’s voor de werknemer.”

Lange adem
Gedrag verandert niet 1-2-3. Mobiliteitscampagnes zijn projecten met een lange adem. Slim Reizen heeft goede samenwerking nodig tussen bedrijven en overheden. En zoekt daarin ook een relatie met thema’s als duurzaamheid, productiviteit, kostenbeheersing en modernisering van reiskostenregelingen. Allemaal om de reiziger de mogelijkheid te bieden om een andere keuze te maken en de regio bereikbaar en toegankelijk te houden.

 

Miriam Kisters

28 juni 2016